
Czas prac y robotnika jest to czas zawarty między momentem rozpoczęcia i zakończenia pracy, określony regulaminem pracy (inaczej określany również jako czas zmiany roboczej). W przemyśle obowiązuje ośmiogodzinny czas pracy (wyjątek sobota — 6 godzin).Ze względu na potrzeby normowania czas pracy robotnika dzieli się na pewne kategorie, które występują systematycznie lub sporadycznie w ciągu zmiany roboczej. W zasadzie robotnik w ciągu całej zmiany roboczej powinien systematycznie pracować. Zdarzają się jednak okresy, w których z różnych przyczyn nie pracuje. Niektóre z tych przerw są uzasadnione, inne nie. W zależności od tego wyróżnia się w okresie czasu pracy robotnika dwie różne kategorie czasu: czas normowany, który obejmuje czasy wchodzące w skład technicznej normy czasu, czas nienormowany, który obejmuje straty czasu nie wchodzące w skład technicznej normy czasu (schemat 20.3).Czas normowany składa się z czasu wykonania i czasu uzupełniającego. Aby coś wykonać, trzeba przygotować maszynę, poznać pracę, przygotować surowiec, potem kolejno wykonywać poszczególne etapy pracy. Przy każdym etapie trzeba przygotować np. dwie części wykrojów do zeszycia, podłożyć pod stopkę maszyny, puścić maszynę w ruch, zatrzymać ją, podnieść stopkę, wyjąć część zeszytą itd. Obok więc pracy zasadniczej trzeba wykonać cały szereg innych czynności, które są konieczne, bo warunkują wykonanie zasadniczej części pracy — wykonanie procesu technologicznego.Czas normowany składa się więc z: czasu wykonania, w którym wyodrębnia się czas główny na wykonanie czynności technologicznej i czas pomocniczy na wykonanie czynności umożliwiających wykonanie czynności technologicznej; czasu uzupełniającego, gdzie uwidacznia się czas czynności przygotowawczo-zakończeniowych, obsługi stanowiska roboczego i odpoczynku.Czas główny jest to czas, w którym urzeczywistnia się cel procesu produkcyjnego, to znaczy zachodzi zmiana kształtu, wielkości, wzajemnego położenia poszczególnych części wyrobu.Czas pomocniczy, to czas zużywany przez robotnika na wykonanie czynności warunkujących wykonanie pracy w czasie głównym. Nieraz czas pomocniczy może być pokrywany przez czas główny, np. pracownica przy maszynie dziurkarce w czasie wyszywania dziurki przez automat może wykończać już zrobione dziurki, obcinać nitki, sprawdzać wykonanie itp. W przemyśle odzieżowym mało jest takich momentów pokrywania czasu pomocniczego przez czas główny, tym niemniej zdarzają się takie przypadki i przy normowaniu należy je brać pod uwagę.Czas przygotowawczo-zakończeniowy, to czas zużywany na: przygotowanie miejsca pracy przed jej zaczęciem, przygotowanie maszyny i urządzeń, przyjęcie roboty i zapoznanie się z nią, uporządkowanie miejsca pracy po jej zakończeniu.Czas przygotowawczo-zakończeniowy występuje zwykle jeden raz w ciągu zmiany roboczej, w wyjątkowych wypadkach, kiedy w ciągu dnia robotnik otrzymuje nową robotę i musi się z nią zapoznać, występuje ten czas po raz drugi.Czas obsługi stanowiska roboczego dzieli się na czas obsługi technicznej i organizacyjnej.Czas obsługi organizacyjnej stanowiska roboczego jest to czas zużyty na wykonywanie czynności wynikających z organizacji produkcji, np. wyjęcie nożyczek z szuflady, zapisanie wykonanej roboty.•Czas obsługi technicznej, to czas potrzebny na utrzymanie stanowiska roboczego w gotowości do wykonania pracy głównej, np. założenie nici, naoliwienie chwytacza maszyny, wymiana szpulki itp.Czas przerw na odpoczynek i potrzeby fizjologiczne dzieli się na czas obejmujący posiłek i odpoczynek, który występuje raz w ciągu dnia, i czas na potrzeby fizjologiczne, które mogą wystąpić kilkakrotnie w ciągu dnia pracy.Czas nienormowany obejmuje straty zaistniałe z winy robotnika (najczęściej naruszenie dyscypliny pracy) lub niezależne od niego, wynikające albo ze złej organizacji pracy w zakładzie (np. brak wykrojów, brak nici), albo z przyczyn technicznych (np. awaria przy dostawie energii elektrycznej itp.).Dla ułatwienia prac związanych z normowaniem dla poszczególnych czasów ustalono symbole. Pracownik przeprowadzający badania czasu pracy może używać na oznaczenie poszczególnych kategorii czasu symbolu i nie musi wypisywać całej jego nazwy.
szkolenia gliwice